AZWA vraagt overzicht. Dat bieden wij.
Voor veel gemeenten is het Aanvullend Zorg en Welzijnsakkoord (AZWA) inmiddels een bekende naam op de bestuurlijke agenda. Het akkoord, ondertekend op 8 september 2025 als aanvulling op het Integraal Zorgakkoord, moet de druk op de zorg verlagen door mensen eerder en beter te helpen voordat medische zorg nodig is. Er komt substantieel budget bij voor het sociaal domein, structureel en tijdelijk, voor 2027 en 2028, en er is een concrete deadline waarop gemeenten hun werkagenda gereed moeten hebben.
Budget is niet het probleem
Wat in de meeste gesprekken over het AZWA onderbelicht blijft, is dat budget alleen niets oplost. Achter de financiering zit een kernprincipe: de beweging naar de voorkant. Zorgvragers moeten eerder en beter geholpen worden, met meer inzet vanuit het sociale domein en preventie, zodat medische zorg minder onder druk komt. Die beweging klinkt logisch, maar vraagt om iets heel concreets: een herkenbaar, begrijpelijk, actueel en toegankelijk aanbod van ondersteuning in de buurt, dat niet per domein maar vanuit de leefwereld van de inwoner is georganiseerd. Precies dat overzicht ontbreekt bij de meeste gemeenten, niet de financiering.
Wat het akkoord concreet vraagt
De officiële tekst van het akkoord maakt die opgave concreet, uitgewerkt in de onderdelen over de samenwerking tussen zorg en sociaal domein (blok D5 en D6). In de tabel met basisfunctionaliteiten staan onderwerpen als Sociaal Verwijzen, Valpreventie en de ketenaanpak overgewicht en obesitas naast elkaar, verdeeld over vijf leefgebieden: kansrijk opgroeien, gezonde leefstijl, mentale gezondheid, vitaal ouder worden en het verminderen van gezondheidsachterstanden. Bron: Aanvullend Zorg- en welzijnsakkoord
Valpreventie als voorbeeld
Neem valpreventie als voorbeeld. De landelijke afspraak is dat huisartsen ouderen met een hoog valrisico screenen. Welke interventie een gemeente daarna aanbiedt, is aan de regio zelf: denk aan In Balans of Vallen Verleden Tijd. Die keuze zichtbaar en vindbaar maken voor inwoners en professionals, dat is de opgave die het akkoord in de praktijk stelt.
Diezelfde opgave keert terug bij vrijwel elk onderwerp uit de tabel. Het is de vraag die al jaren onder vrijwel elk sociaal domein-dossier ligt: hoe zorgt u dat inwoners, professionals en vrijwilligers weten welke ondersteuning er is, waar die te vinden is, en dat die informatie klopt, begrijpelijk is en actueel blijft. Het AZWA maakt die vraag alleen explicieter, en koppelt er voor het eerst structureel budget aan.
Dit bouwen we al, in de praktijk
Dat is niet alleen theorie. In onze Bouwplaatsen in Fryslân, Wegwijzers Smallingerland, de beweging van dagbesteding naar dagontmoeting in Dokkum & Kollum, Opgroeien in een Kansrijke Omgeving in heel Noardeast-Fryslân, en de Gezonde wijkaanpak voor inwoners in Sint Nicolaasga & Joure Zuiderveld en heel binnenkort samen met Gezonde Marke in Drenthe, bouwen en testen we dit nu al, samen met inwoners, gemeenten en aanbieders.
Van aanbod naar vraag: labelen
Enkele belangrijke inzichten uit die Bouwplaatsen: aanbieders en gemeenten denken van nature in aanbod, terwijl een inwoner een vraag heeft. Neem valpreventie opnieuw als voorbeeld: erkende interventies heten In Balans, Otago, Vallen Verleden Tijd, Zicht op Evenwicht of TOM (Thuis Onbezorgd Mobiel). Stuk voor stuk goed onderbouwd, maar geen enkele inwoner zoekt op die naam. Iemand zoekt op “ik ben laatst bijna gevallen”, “ik voel me onzeker op mijn benen” of “oefeningen om vallen te voorkomen”.
Onze aanbiederscoach helpt aanbieders precies die vertaalslag te maken: van de naam van de interventie naar de woorden en situaties waarin een inwoner die zou herkennen. Wij noemen dat labelen: dezelfde interventie krijgt meerdere zoekroutes mee, zodat zowel “Otago” als “bijna gevallen deze week” bij dezelfde antwoordkaart uitkomen. Dat is het verschil tussen aanbod dat correct in een folder staat, en een antwoord dat een inwoner ook echt vindt.
De Sociale Bouwmarkt: Voorkant, Achterkant en Marktmeester
Wij zijn met De Sociale Bouwmarkt, de verbindende schakel tussen inwoners, aanbieders en systemen, al langer met precies deze opgave bezig, met een eigen Voorkant, Achterkant en Marktmeester die de beweging die het AZWA vraagt, letterlijk vorm geven. In het volgende artikel gaan we verder in op De Achterkant (ons platform), De Marktmeester en ‘onze’ Voorkant.
Meer weten?
Vanaf september en oktober organiseren we bijeenkomsten waarin geïnteresseerde gemeenten en aanbieders kunnen ervaren hoe dit in de praktijk werkt. Wilt u zich daarvoor aanmelden, of liever eerst in een kort gesprek verkennen wat dit voor uw gemeente kan betekenen? Neem contact op met Ingrid van de Vegte, 06-46 24 46 52.
